آدام فیلیپس (متولد ۱۹۵۴)، روانکاو و اندیشمند انگلیسی-ولزی، با رویکردی میانرشتهای که ادبیات، فلسفه و سیاست را در روانکاوی تنیده است، به چهرهای بدیع در عرصهٔ اندیشه تبدیل شده است. کتاب «حسرت: در ستایش زندگی نازیسته» (Missing Out: In Praise of the Unlived Life) — که با ترجمهٔ فارسی در نشر بیدگل منتشر شده — نمونهای درخشان از این نگاه منحصربهفرد است؛ متنی که روانکاوی را از کلینیک به قلمروی زندگی روزمره میکشاند.
آدام فیلیپس و حسرت؛ روانکاوی امید در دل ناامیدی
فیلیپس در کتاب حسرت اثر به کالبدشکافی «فاصلهٔ دردناک میان آرزوهای نازیسته و واقعیت زیسته» میپردازد. او با وامگیری از فروید، اما با زبانی شاعرانه، استدلال میکند که سرخوردگی صرفاً یک شکست نیست، بلکه پنجرهای است به سوی درک عمیقتر امیال انسانی.
فیلیپس در بخشی از کتابش اینگونه بیان میکند:
ناامیدی، زمانی که به رسمیت شناخته شود، خود به عاملی برای رهایی تبدیل میشود.
در واقع در اینجا فیلیپس از روانکاوی به فلسفهای برای زندگی روزمره میرسد.
گذر از تاریکی به نور!
«حسرت» با نوعی شوک درمانی آغاز میشود: فیلیپس بیرحمانه توهمات ما دربارهٔ زندگیهای آلترناتیو (آنچه میتوانستیم باشیم اما نشدیم) را برملا میکند. اما این مسیرِ به ظاهر ناامیدکننده، درواقع پروژهای برای کشف امکانات جدید در دل محدودیتهاست. او با ارجاع به کامو (پوچیگرایی) — مراجعه شود به مقاله Thomas Nagel با عنوان “The Myth of Sisyphus: Absurdity and the Value of Life” — ،هیچکاک (سینمای اضطراب) و شکسپیر (تراژدی انتخاب) نشان میدهد که چگونه ادبیات و هنر، پیشتر این مفاهیم را پیشبینی کردهاند.
پارادوکس مرکزی:
فیلیپس در این کتاب دو گزاره به ظاهر متناقض را با هم آشتی میدهد:
- پذیرش رادیکال ناامیدی:
به عنوان بخشی اجتنابناپذیر از «شرط انسانی» یا condición humana - کشف آزادی در دل پذیرش:امکان بازآفرینی خلاقانه واقعیت موجود پس از رهاسازی زندگیهای نازیسته
نویسنده این پارادوکس را نه با منطق فلسفی محض، بلکه از طریق تجربه زیسته تحلیل میکند. او نشان میدهد چگونه مواجهه صادقانه با ناامیدی (مثلاً پذیرش این که “هرگز آن نوازنده یا پزشک یا عاشق آرمانی نخواهیم شد”) به جای ویرانکنندگی، به عاملی برای رهایی تبدیل میشود. این ایده را میتوان ادامه مستقیم همان مفهوم “زندگیهای آلترناتیو” دانست که پیشتر به آن پرداختیم: تنها با مرگ آن خیالهاست که زندگی واقعی آغاز میشود!
خرید کتاب حسرت: در ستایش زندگی نازیسته
در عصر شبکههای اجتماعی که مدام با تصاویر زندگیهای «کاملِ» دیگران بمباران میشویم، ایدهٔ فیلیپس دربارهٔ حسرت به مثابه موتور محرک خودشناسی، بیش از هر زمان دیگری Relevance دارد. این کتاب نه تنها برای علاقهمندان به روانکاوی، که برای هر خوانندهای که دغدغهٔ معنای زندگی را دارد، متنی ضروری است.
شما عزیزان میتوانید جهت خرید کتاب حسرت با خانه کتاب دیدی تماس بگیرید.
متن: علی حسینی کوهساری